دستهبندی نشده 
بدون نظر آینهای که شاید از دیدنش بترسیم: نگاهی به کتاب «خلقیات ما ایرانیان»
همه ما گاهی در جمعهای دوستانه یا خانوادگی شروع میکنیم به گله کردن از خودمان؛ از اینکه چرا وقتشناس نیستیم، چرا تعارفاتمان بیش از حد است یا چرا در کارهای تیمی ضعیف عمل میکنیم. اما آیا تا به حال فکر کردهاید که این حرفها ریشه در کجا دارد؟
مدتی بود که قصد داشتم کتاب «خلقیات ما ایرانیان» نوشته محمدعلی جمالزاده را بخوانم و بالاخره نسخه دیجیتال آن را تمام کردم. تجربهای بود که هم تلخ بود و هم به شدت لازم!
جمالزاده؛ پدری که مچ ما را میگیرد
همه ما جمالزاده را به عنوان «پدر داستاننویسی کوتاه ایران» میشناسیم، اما او در این کتاب ردای یک منتقد اجتماعی را به تن کرده است. او در سال ۱۳۴۵ این کتاب را منتشر کرد تا به یک سؤال اساسی پاسخ دهد: «ما واقعاً کیستیم و دیگران درباره ما چه میگویند؟»
محتوای کتاب: از ستایش تا نقد بیرحمانه
نکته جذاب کتاب این است که جمالزاده فقط نظر شخصی خودش را نمینویسد. او مثل یک پژوهشگر سراغ سفرنامهها و نوشتههای جهانگردان و مورخان خارجی (از یونان باستان گرفته تا عصر حاضر) رفته و نظرات آنها را درباره ایرانیها گردآوری کرده است. در کتاب با دو روی سکه مواجه میشوید:
- روی روشن: هوش سرشار، مهماننوازی بینظیر و ذوق هنری ایرانیان.
- روی تاریک: نفاق، تملق، صراحت نداشتن و ترجیح دادن منافع فردی به جمعی.
برشی از متن کتاب
برای اینکه با فضای کتاب بیشتر آشنا شوید، چند جمله تأملبرانگیز از آن را با هم بخوانیم:
درباره استعداد: «ایرانی طالب علم و صنعت است و حافظه عجیبی دارد… ولی متأسفانه این استعداد غالباً در راه تملق و تزویر و نفعطلبی شخصی به کار میرود.»
درباره تعارف و نفاق: «ایرانیان در آداب معاشرت و تعارفات، گوی سبقت را از تمام ملل عالم ربودهاند. اما این زبانبازیها همیشه از صمیم قلب نیست.»
درباره کار جمعی: «ما ایرانیان غالباً در شروع هر کاری بسیار گرم و پرشور هستیم، اما به محض اینکه با اولین مانع برخورد میکنیم، دلسرد شده و کار را رها میکنیم. روحیه همکاری در ما ضعیف است.»
چرا خواندن این کتاب را پیشنهاد میکنم؟
شاید بپرسید کتابی که نیم قرن پیش نوشته شده، هنوز هم به درد ما میخورد؟ پاسخ من یک «بله» قاطع است. با خواندن این کتاب متوجه میشویم که بسیاری از رفتارهای اجتماعی امروز ما، ریشههای تاریخی عمیقی دارند.
جمالزاده قصد تخریب ندارد؛ او معتقد است تا وقتی بیماری را نشناسیم، نمیتوانیم آن را درمان کنیم. او این آینه را جلوی ما گرفته تا با شجاعت به درون خودمان نگاه کنیم. این کتاب گامی است برای خودشناسی اجتماعی.
